Toruńskie Nekropolie
strona główna
strona główna
baza
baza
o projekcie
o projekcie
plan cemntarza
plan cmentarza
galeria
galeria
kontakt
kontakt

Cmentarz Świętego Jerzego - O projekcie

Grób Władysława SzumanaCmentarze są istotnym elementem pamięci pokoleń. To na nich ludzie w najszerszym zakresie kontaktują się ze swoją przeszłością i tradycją, przez pryzmat losów indywidualnych i rodzin, przede wszystkim losów lokalnych społeczności, ale i losów całego narodu. Towarzystwo Miłośników Torunia, przy współudziale władz miasta, rozpoczęło wielokierunkową działalność w celu zachowania pamięci zaklętej w kamienie nagrobków na toruńskich cmentarzach.

[Rozmiar: 23315 bajtów]Działalność ta ma na celu zarówno prace renowacyjne przy nagrobkach szczególnie zasłużonych obywateli miasta jak i popularyzowanie wiedzy na temat toruńskich cmentarzy oraz pochowanych na nich wybitnych torunian. W pierwszej kolejności zwrócono się ku cmentarzowi, zwanemu tradycyjnie cmentarzem św. Jerzego, położonemu przy ulicy Gałczyńskiego, najcenniejszej toruńskiej nekropolii, planując następnie zająć się kolejnymi cmentarzami.

[Rozmiar: 16107 bajtów]Działania na cmentarzu św. Jerzego rozwijają się w dwóch kierunkach. Prowadzona jest inwentaryzacja najcenniejszych – pod względem historycznym i artystycznym – nagrobków. W oparciu o kartotekę wybitnych torunian, sporządzoną przez doktora Kazimierza Przybyszewskiego, działacza To-Mi-To, oraz materiały uzyskane z trzech parafii, administrujących cmentarzem, powstaje baza danych nagrobków na cmentarzu św. Jerzego, wzbogacona zdjęciem nagrobka oraz biogramem pochowanych osób. Drugi kierunek to prace konserwatorskie przy poszczególnych nagrobkach w oparciu o fundusze podczas kwest organizowanych przez Towarzystwo Miłośników Torunia oraz Wydział Promocji i Informacji Urzędu Miejskiego w dniu Święta Zmarłych (1 listopada). W 2003 roku podczas kwesty zbierane były pieniądze na renowację płyty nagrobnej Władysława Szumana (1868-1924), pierwszego prezesa Sądu Apelacyjnego w Toruniu. W 2004 roku zbierano środki na konserwację najstarszego pomnika na cmentarzu św. Jerzego, wystawionego w 1826 roku neoklasycystycznego nagrobka Johanna Ephraima Wessela (1765-1817). Uzyskane podczas kwest kwoty pozwoliły także na podjęcie konserwacji innych nagrobków: Mariana Doerffera (1879-1937), prawnika i prezesa ToMiTo, oraz Mariana Sydowa (1890-1948), bibliofila i popularyzatora wiedzy o historii Torunia.


Krótka historia cmentarza Świętego Jerzego

Po zachodniej stronie drogi prowadzącej do Bramy Chełmińskiej od przełomu XIII/XIV w. znajdował się kościół pod wezwaniem św. Jerzego, przy którym dla potrzeb leprozorium - przytułku dla chorych na trąd - został założony cmentarz. W XVI w. stał się on świątynią protestancką, a gmina obejmowała ewangelików z Przedmieścia Chełmińskiego i ze wsi Mokre. Wraz z zapełnianiem się cmentarzy przy kościołach wewnątrz murów miejskich, na cmentarzu św. Jerzego chowano jednak coraz liczniej zmarłych ewangelików ze Starego Miasta. Po 1724 r., gdy staromiejska gmina ewangelicka została pozbawiona kościoła NMP, cmentarz ten stał się dla niej jedynym miejscem pochówków. W XVIII w. był uważany za najpiękniejszy z cmentarzy toruńskich. Gdy w okresie Księstwa Warszawskiego wojsko zaczęło rozbudowywać fortyfikacje ziemne, zostały rozebrane leżące za bramami miasta kościoły św. Katarzyny, św. Wawrzyńca oraz także kościół św. Jerzego. Przesądziło to o likwidacji otaczającego go cmentarza. W związku z tym dnia 18 II 1811 r. gmina ewangelicka św. Jerzego zakupiła od obywatela Christiana Witta liczącą około półtora hektara działkę na Chełmińskim Przedmieściu, z przeznaczeniem jej na nowy cmentarz, a pierwszy pogrzeb odbył się 13 VI 1811 r. Przetrwał on do naszych czasów – jego spadkobiercą jest dzisiejszy cmentarz przy ul. K.I. Gałczyńskiego, który nadal tradycyjnie bywa nazywany mianem św. Jerzego. Jest to najstarszy zachowany cmentarz Torunia.

Już od początku prawo do korzystania z nowego cmentarza uzyskały również inne kościoły Torunia, które podobnie jak gmina św. Jerzego utraciły swoje miejsca pochówków. W 1811 r. była to staromiejska gmina ewangelicka, prawo do korzystania uzyskała również parafia katolicka św. Jana. Użytkownicy nie mieli początkowo wyraźnie wyodrębnionych części, jednak sytuacja ta powodowała konflikty i w połowie XIX w. wyznaczono odrębne kwatery dla poszczególnych kościołów. Powstał wtedy wyrazisty podział – parafia św. Jana objęła plac w północno-wschodnim narożniku, staromiejska gmina ewangelicka miała teren przy obecnej ul. Morcinka, a gmina św. Jerzego dysponowała środkową działką w kształcie litery L, z częścią przylegającą do dzisiejszej ul. Gałczyńskiego. Użytkownikami cmentarza przez krótki czas były także nowomiejska gmina ewangelicka pod wezwaniem św. Trójcy i nowomiejska parafia katolicka. W 1897 r. własną kwaterę otrzymała parafia NMP, w 1903 r. baptyści, po 1920 r. chowano tu prawosławnych. Obecnie powierzchnia cmentarza liczy około 8 ha; jego dysponentami są katolickie parafie staromiejskie oraz gmina ewangelicka św. Szczepana.



Cmentarz Świętego Jerzego wersja: 1.1 | strona domowa | HISTORICUS
© 2004-2005 Towarzystwo Miłośników Torunia. Wszystkie prawa zastrzeżone.