Rozmiar: 5342 bajtów

Wielkość i rola miasta Torunia w dziejach państwa zakonu krzyżackiego, Królestwa Polskiego, Prus, czy też na polu Hanzy skłania nas do przedstawienia projektu w postaci strony WWW poświęconej źródłom kartograficznym tego miasta, które - jak na to wskazują liczne publikacje - są nie tylko szczególnie interesujące dla obecnych mieszkańców, ale również mogą stanowić ważną pomoc dla badań naukowych o różnorodnym charakterze. Opublikowany w 1995 r. Atlas Historyczny Miasta Torunia, pod red. Antoniego Czacharowskiego, opracowany pod względem historycznym przez Janusza Tandeckiego, stanowił niejako zwieńczenie obserwowanego od dawna zainteresowania kartografią toruńską. Spośród artykułów lub katalogów jej poświęconej w odniesieniu do różnych okresów historycznych warto wskazać przede wszystkim na opracowania Andrzeja Tomczaka oraz Heleny Piskorskiej. Przekonują one, iż w przypadku tego miasta, począwszy od XVII w. aż po przełom XX/XXI w. powstało bardzo wiele obrazów kartograficznych wykonanych w różnej technice i przez różnych autorów: szwedzkich, niemieckich i polskich. Stąd wydaje się uzasadnione przystąpienie obecnie do opublikowania w Internecie szczególnie wartościowych jednostek kartograficznych, w pierwszym etapie pochodzących z zasobu Archiwum Państwowego w Toruniu, a następnie z innych instytucji archiwalnych polskich i zagranicznych. Ten pionierski projekt stanowi wspólną inicjatywę Instytutu Historii i Archiwistyki (IHiA) Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz wymienionego archiwum. Za formalną zgodę opublikowania w technice cyfrowej planów miasta Torunia w Internecie, na serwerze IHiA i portalu Historicus pragnę z wyrazić podziękowanie Panu dr hab. Jarosławowi Porazińskiemu, dyrektorowi Archiwum Państwowego w Toruniu. Odnośnik do strony naszego projektu zamieszczony zostanie na stronie głównej Archiwum, portalu historycznym Historicus i w WWW VL Polish History Index. Intencją autorów projektu, a są nim w pierwszym rzędzie pracownicy Zakładu Metod Komputerowych Instytutu Historii i Archiwistyki UMK (dr hab. Wiesław Sieradzan, prof. UMK, dr Wiesław Nowosad) jest stworzenie podstawy źródłowej nie tylko do badań porównawczych nad historią miast, ale ponadto też do celów naukowo-dydaktycznych lub nawet urbanistycznych. W związku z tymi pierwszymi chodzi także o pokazanie miasta zarówno jako całości, jego większych lub mniejszych części, a nawet pojedynczych parceli. Projekt będzie więc w konsekwencji uzupełnieniem pewnej luki, jakie wywołują ograniczenia finansowe przy wydawaniu atlasów historycznych miast. Często bowiem ze względu na koszt wydawcy nie są w stanie przedstawić większej liczby planów, umożliwiających zaobserwowanie między innymi rozwoju przestrzennego miasta. Baza źródeł kartograficznych Torunia będzie systematycznie wzbogacana o kolejne mapy i plany, przy czym począwszy od drugiej połowy XIX w. będziemy musieli ze zrozumiałych względów dokonywać pewnej selekcji materiału. Interesującym jej uzupełnieniem będą nieznane widoki miasta oraz już obecnie plany Torunia o charakterze socjotopograficznym, których autorem jest Krzysztof Mikulski. Zamieszczone są one w "Galerii" na portalu Historicus. W kolejnym etapie opracowania projektu przewidujemy również opublikowanie elektronicznych wersji opracowań odnoszących się do dziejów kartografii toruńskiej. Podobną uzupełniającą rolę odgrywa prywatna strona dr W. Nowosada, której przedmiotem są fortyfikacje Twierdzy Toruń.
Pragniemy w końcu z naciskiem zaznaczyć, że opublikowane na naszej stronie plany i mapy nie mogą być kopiowane, przenoszone na inne serwery lub strony bez zgody autorów projektu. Ponadto zabronione jest wykorzystywanie zamieszczonych źródeł jako ilustracji w publikacjach wszelkiego typu bez zgody i odpowiedniej opłaty na rzecz Archiwum Państwowego w Toruniu.

Przy wyborze i późniejszym opisie planów i widoków posiłkowano się publikacją H. Piskorskiej: Zbiory kartograficzne Archiwum M. Torunia, Toruń 1938, która do dnia dzisiejszego stanowi jedyny w miarę kompletny inwentarz kartografików Archiwum Toruńskiego.
W pierwszym rzędzie skupiono się na tzw. Dziale toruńskim, część I. Miasto i przedmieście; a) Plany i widoki przeglądowe i wojskowe, w którym zgromadzone zostały (zgodnie z nazwą) plany całego miasta. Praca Piskorskiej w części tej wymienia łącznie 44 plany i widoki miasta (niektóre w dwóch i więcej egzemplarzach), z których niestety nie wszystkie dotrwały do naszych czasów. W kilku przypadkach zezygnowano z publikacji planów ze względu na ich stan zachowania, rozmiar oraz nikłe walory wizualne. W opisie podano obecne sygnatury archiwalne, które niekiedy odbiegają od tych podanych przez Piskorską. W dalszej kolejności opublikowane zostaną plany z kolejnej części Działu toruńskiego: b) Plany poszczególnych części miasta i ulic.

Znaczącym uzupełnieniem inwentarza Piskorskiej jest seria artykułów prof. dr hab. A. Tomczaka poświęconych planom i widokom Torunia zgromadzonym nie tylko w Archiwum Państwowym w Toruniu ale również w innych placówkach naukowych, w tym również w Petersburgu, Sztokholmie czy Berlinie. W naszym serwisie publikujemy artykuł tegoż autora znany tylko z niemieckiej publikacji: Stadtpläne und Vogelschauveduten von Thorn in ihrer historischen Entwickung (bis 1815) zamieszczonej w: Lüneburger Beiträge zur Vedutenforschung II, hrsg. v. A. Marsch u. E. Jäger, s. 95-102. Tam też odsyłamy po niemieckojęzyczną wesję publikacji. z polską wersją tekstu zapoznać się można w tym miejscu

Dr hab. Wiesław Sieradzan, prof. UMK
Dr Wiesław Nowosad



inw. 268 t. 94 inw. 268, T. 94. WIDOK OGÓLNY TORUNIA; [1652]. Thorunium. Thoren. (M. Merian);

miedzioryt 32,5 x 21 cm

inw. 270 t. 72 inw. 270, T. 72. WIDOK PERSPEKTYWICZNY MIASTA TORUNIA; [1697]. Delineatio schenographica urbis Thoruniensis in Prussia [...];

miedzioryt ok. 46,5 x 25 cm

inw. 271 t. 471 inw. 271, T. 471. ZDOBYCIE TORUNIA PRZEZ SZWEDÓW 1655; [1697]. Thorunium primaria Prussiae regal. urbis d. 26 novembris anno 1655 deditione capta [...]; z dzieła Pufendorfa: "Caroli Gostavi Suecorum, Gothorum et Vandalorum Regis vita et res gestae", Norymberga 1697, nr. 24

miedzioryt 37 x 25 cm

inw. 273 t. 159 inw. 273, T. 159. PERSPEKTYWICZNY WIDOK TORUNIA; [1706]. Prospect von der Stadt THORN So Anno 1703 im Majo von Ihro Königl. Mayten von schweden KÖNIG CARL den XII blocquirt [...];

miedzioryt 38,3 x 29,5 cm

inw. 274 t. 4 inw. 274, T. 4. WIDOK OBLĘŻONEGO TORUNIA; [1709]. Thorn mit Anno 1658 erlittener Belagerung [G. Bodenehr]; widok prawdopodobnie z atlasu Bodenehra (il. 112).

miedzioryt 30,6 x 15,7 cm

inw. 276 t. 471 inw. 276, T. 471. PERSPEKTYWICZNY WIDOK TORUNIA; [1727]. Wahrer geometrischer Abriss der stadt Thorn in Preussen, wie selbige der Zeit, mit ihren Fortificationen vor Augen Anno 1659; z dzieła: Tornische Chronica [...] von Jacob Heinrich Zernecke. Zweite vermehrte Auflage Berlin ... 1727 pag. 347.

miedzioryt 37,3 x 29,5 cm

inw. 277 t. 186 inw. 277, T. 186. PLAN TORUNIA; [1727]. Die Stadt Thorn in ihrer ehenaligen Fortification von Anno 1703 [G.P. Busch sculpsit Berolini 1727]; z dzieła: Tornische Chronica [...] von Jacob Heinrich Zernecke. Zernecke. Zweite vermehrte Auflage Berlin ... 1727 pag. 412.

miedzioryt ok. 29,5 x 37,5 cm

inw. 278 t. 77 inw. 278, T. 78. PERSPEKTYWICZNY WIDOK TORUNIA; [1737]. Civitas Thorunium una cum sua fortificatione, acurata delineata per Jacobum Hoffmanum Geome. et Archit. [...]; z dzieła: Thornische Begebenheiten [...] 1737

miedzioryt 36,6 x 24,7 cm

inw. 278 t. 77 inw. 280, T. 471. WIDOK TORUNIA; [ok. 1750]. Thorunium - Thorn. Johann Christian Leopold excudit Augustae Vindelicorum [...] [Friedrich Bernhard Werner]

miedzioryt 28,5 x 16,5 cm

inw. 283 t. 471 inw. 283, T. 471. PLAN MIASTA TORUNIA; [1793]. Specialer Plan der Königlich West-Preussischen an der Weichsel liegenden Handlungs-Stadt und Festung Thorn, nebst ihrer umliegenden Gegend, aufgenommen im Jahre 1793 [...] v. Douglas, des Königl.-Preuss. Regiments v. Holveder.

rysunek kolorowany 64,5 x 43,9 cm

inw. 289 t. 196 inw. 289, T. 196. PLAN TORUNIA; [XVIII w.]. Turoni in Prussia, assediate, e presa 1658 adi 30 Decembre dal Re Gio Casimiro di Polonia coll'aiuto dell Amy dell'Imperatore Condotti dal Barone de Suches Generale dell'Artigliria

miedzioryt 36 x 28,4 cm

inw. 290 t. 401 inw. 290, T. 401. PLAN TORUNIA; [XVIII w.]. Plan de la ville de Thorn dans a Prusse Royale avec les aproches et les batteries que les Suedos firent devant cette place en l'année 1703 qu'iils l'assiegerent et la prirent [S.H.]

rysunek kolorowany 36,3 x 51,2 cm

inw. 291 t. 471 inw. 291, T. 471. PLAN TORUNIA [po 1815]. Plan um die Verwüstung, welche die Stadt Thorn seit 1807 bis 1815 erlitten hat anschaulich darzustellen

rysunek 55 x 44,5 cm

inw. 293 t. 471 inw. 293, T. 471. PLAN OBLĘŻENIA TORUNIA W R. 1813; [1820]. Plan der Angriffe auf die Festung Thorn und der nach folgender Bloccade und Belagerung dieses Platzes mit den Stellungen und Bewegungen der rissischen und preussischen Armée Corps... vom 21 Januar bis zum 18 April 1813. [F.V. Harscher Lieutnant gravirt 1820]

miedzioryt 48,5 x 37 cm

inw. 294 t. 262 inw. 294, T. 262. PLAN MIASTA TORUNIA; [ok. 1830]. Grundriss der Stadt Thorn - grav. v. C. Birck. Königl. Lith. Inst. zu Berlin

litografia 34,3 x 35,5 cm

inw. 296 t. 471 inw. 296, T. 471. WIDOK TORUNIA; [1839]. Thorn- N. d. Nat. gez. v. Paetz - Lith. Inst. v. A. Rahnke in Elbing - Lith. v. F. Blis Königsberg 1839

litografia 21,5 x 15,5 cm

inw. 301 t. 177 inw. 301, T. 177. PLAN TORUNIA I OKOLICY; [ok. 1884]. Karte von der Stadt Thorn nebst Erweiterung, Gefertigt im Jahre 1884 G. Boehmer, Kgl. Feldmesser. Verlag v. J. Böhmer in Thorn. Lith. Anst. v. Otto Feyerabend in Thorn

litografia 64,5 x 45,7 cm

inw. 304 t. 471 inw. 304, T. 471. WIDOK OGÓLNY TORUNIA [XIX w.]. Thorn - III. 13 B. II

19,5 x 12,8 cm

inw. 306 t. 459 inw. 306, T. 459. PLAN MIASTA TORUNIA [1907]. Grund-Riss der Pohlnisch Preusischen Stadt Thorn. Anno MDCCLXIX, den 16 Aug. Gezeichnet Johs. Loesch 1907. Autographie u. Farbendruck Lit. Anst. J. Feyerabend Thorn.

druk 53,1 x 41,7 cm

inw. 308 t. 262 inw. 308, T. 262. PLAN TORUNIA [1911]. Thorn - Woerl's Reisenhandbucher. Lith. Anst. v. Ferd. Borst, Würzburg

druk barwny 36 x 27 cm