Staszewski Jacek

Category: Sylwetki Toruńskich Historyków
Submitter: Dariusz Jasieniecki

Staszewski Jacek

Prof. dr hab. Jacek Staszewski

Profesor Jacek Staszewski urodził się 3 września 1933 r. w Płocku. Przebywał w tym mieście do 1940 r. Wojenne i okupacyjne losy rzuciły Go wówczas, wraz z rodziną, do Sochaczewa, gdzie ukończył szkolę podstawową, uzupełniając wiedzę na tajnych kompletach. Po przeniesieniu się rodziców w 1945 r. do Włocławka kontynuował naukę w Gimnazjum i Liceum Ziemi Kujawskiej. Tu w 1951 r. uzyskał świadectwo dojrzałości. Następnie odbył studia historyczne na UMK i od l lipca 1955 r. rozpoczął pracę na Uniwersytecie w charakterze asystenta, w następnym roku przechodząc na aspiranturę. Jego zainteresowania naukowe obejmowały w tym czasie historię ruchu robotniczego przed pierwszą wojną światową i w okresie rewolucji niemieckiej 1918-1919. W ostatnim roku aspirantury zajął się jednak Staszewski problematyką zupełnie inną - dziejami unii polsko-saskiej. Rozpoczął więc badania nad "zapomnianą epoką", które - jak się okazało - zapewniły mu trwale miejsce w historiografii. "Patriotyczne pióro dotychczasowych historyków polskich omijało ten dramatyczny ustęp przeszłości naszej, jak zabobonny wieśniak omija mogiłę samobójcy o północnej godzinie" - napisał w 1866 r. poznański historyk Kazimierz Jarochowski. Rzeczywiście, musiało upłynąć całe niemal stulecie, aby polscy uczeni podjęli rewizję tradycyjnych poglądów i w przysłowiowym "mroku czasów saskich" odnaleźli także jaśniejsze momenty. Owa rewizja poglądów na czasy saskie wychodziła z dwóch punktów - z jednej strony podstawę dla niej stworzyły gruntowne badania nad początkami Oświecenia w Polsce i w Saksonii oraz związanym z tym ożywieniem kulturalnym, z drugiej zaś wnikliwa analiza polityki obu Wettynów na polskim tronie. Takie ujęcie wymagało przede wszystkim łącznego potraktowania dziejów obu połączonych unią personalną państw - koordynacji wysiłków uczonych polskich i niemieckich oraz rozległych kwerend archiwalnych, głównie w archiwum drezdeńskim. Pierwszą, udaną próbą realizacji nowego ujęcia stał się opublikowany w 1962 r. tom studiów uczonych polskich i niemieckich pt. Um die polnische Krone. Sachsen und Polen wahrend des Nordischen Krieges pod redakcją Johannesa Kalischa i Józefa Gierowskiego. Badania prowadzone przez J. Staszewskiego pozostawały w ścisłym związku z owymi nowymi tendencjami w historiografii. W 1963 r. przygotował on rozprawę pt. "Stosunki Augusta II z kurią rzymską. Misja rzymska w latach 1704-1706", która stała się podstawą publicznej obrony i uzyskania przezeń stopnia doktora nauk humanistycznych. Istotne jest, że w tej pracy sformułowany został wniosek o charakterze dyrektyw)\ metodologicznej "obowiązujący" odtąd historyków zajmujących się czasami saskimi: "Droga do powstania nowej syntezy czasów saskich nie jest prosta i będzie chyba prowadziła poprzez analizę poszczególnych problemów badawczych, których rozwiązanie pozwoli rzucić nowe światło na naszą wiedzę o tym okresie". W pierwszym rzędzie dyrektywa ta "obowiązywała", naturalnie, samego jej Autora. Dzięki licznym stażom i stypendiom zagranicznym, a przede wszystkim gruntownym kwerendom w archiwum drezdeńskim mogły powstać kolejne prace J. Staszewskiego, w których z reguły prezentował on ujęcia radykalnie różniące się od ustaleń poprzedników. Były to studia z zakresu stosunków międzynarodowych: Polski i Saksonii z Francją, Rosją, Prusami i Austrią, polsko-węgierskich oraz dotyczących problemów polityczno-ustrojowych Rzeczypospolitej i Saksonii, a także dziejów kultury obu państw. Większość z nich prezentowana była na konferencjach naukowych w kraju i za granicą, wywołując często gorące dyskusje. W 1971 roku Rada Wydziału Humanistycznego UMK nadała J. Staszewskiemu stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy Stosunki Polski i Saksonii z Francją w początkach wojny północnej. Staszewski pracował już wówczas w Katedrze Historii Nowożytnej (obecnie: Zakład Historii Polski i Powszechnej XVI-XVIII w.), najpierw jako docent (od 1972 r.), następnie zaś od 1982 r. - jako profesor nadzwyczajny. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych prof. Staszewski nadal rozszerzał krąg swoich naukowych zainteresowań i fascynacji. W tym okresie też, niezależnie od kontynuowania własnych prac, skupił wokół siebie grono młodszych pracowników naukowych, którzy podjęli badania nad ustrojem i życiem politycznym Rzeczypospolitej w XVII-XVIII w. oraz problemami kultury w dobie baroku i Oświecenia. Pięcioro z nich przedłożyło wkrótce prace doktorskie. Z czasem seminarium Profesora stało się miejscem wymiany poglądów i dyskusji naukowych dla wielu badaczy z kraju i z zagranicy. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych ukazało się drukiem kilka książek Profesora, które ugruntowały Jego pozycję jako wybitnego historyka czasów nowożytnych: dwie biografie o charakterze popularnonaukowym - Augusta II i Augusta III (w znanej serii wydawniczej Zamku Królewskiego w Warszawie), obszerna monografia pt. Polacy w osiemnastowiecznym Dreźnie (Ossolineum 1986) - świetny, adresowany do polskiego czytelnika "przewodnik" po epoce saskiej, oraz obszerna biografia August III Sas - pierwsza tak wyczerpująca i napisana na podstawie gruntownej znajomości źródeł saskich i polskich. W 1988 r. Rada Państwa nadała J. Staszewskiemu tytuł profesora zwyczajnego nauk humanistycznych. Aktywności naukowej i dydaktycznej Uczonego towarzyszyło zawsze uczestnictwo w życiu społecznym i politycznym oraz w ruchu naukowym. Od 1972 r. jest więc prof. Staszewski członkiem redakcji "Kwartalnika Historycznego" i członkiem Komitetu Nauk Historycznych PAN (od 1987 r.). W latach 1974-1988 J. Staszewski był członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego, a w 1991 r. został wybrany prezesem Towarzystwa. Jest członkiem władz licznych towarzystw naukowych w kraju i za granicą. Uczestniczył też zawsze w życiu Uniwersytetu: w latach 1972-1975 sprawował funkcję prodziekana Wydziału Humanistycznego UMK, w lalach 1978-1980 był dyrektorem Instytutu Historii i Archiwistyki. Wspomnieć też wypada o działalności Profesora w spółdzielczości mieszkaniowej, za którą został w 1982 r. uhonorowany Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

, Biogram Na podstawie tekstu "Miedzy Wielką polityką a szlacheckim partykularyzmem".

Submitted on:  Fri, 13-Oct-2006, 14:12